Napisane przez: annajamaica | Lipiec 5, 2013

Jamajski język Lekcja nr 5 – Rzeczowniki & Liczba Mnoga

Uprzedzam. Niby temat pozornie prosty, ale bez szklaneczki rumu z colą chyba się nie obejdzie. Okaże się, na trzeźwy umysł, że z tą liczbą mnogą to całkiem niezły galimatias.

 Słownictwo patois bazuje na wyrazach pochodzących z języka angielskiego z domieszką wyrazów/wyrażeń mających swe korzenie na kontynencie afrykańskim (głównie języki Afryki centralno-zachodniej).

 Oba wpływy językowe, tj.angielsko-afrykańskie, dają się zauważyć przy tworzeniu liczby mnogiej rzeczownika.

 Dla zaznajomionych z językiem angielskim, wiadomym jest, iż liczbę mnogą w tymże języku tworzy się na dwa sposoby:

  1. przez dodanie odpowiedniej końcówki: -s względnie -es do tematu wyrazu (np. a friend – friends; a potato – potatoes)

  2. poprzez zmianę tematu rzeczownika, w przypadku tzw. wyjątków (np. foot – feet; a mouse – mice)

W jamajskim patois znajdzie się wszystko, tj.

  • rzeczownik gramatycznie w liczbie mnogiej, ale semantycznie (znaczeniowo) w liczbie pojedynczej (oraz mnogiej) (patrz przykład 1a i 1b), i odwrotnie – tj. gramatycznie w liczbie pojedynczej, ale semantycznie w liczbie mnogiej (patrz przykład 1c)

  • rzeczownik z końcówką liczby mnogiej -s, czyli poprawną formą liczby mnogiej w języku angielskim oraz

  • indykator liczby mnogiej charakterystyczny dla patois – ‚dem‚ (wpływ języków Afryki), dodawany najczęściej po rzeczowniku, choć czasem i przed.

Pozwolę sobie w tym miejscu zacytować Petera L. Patricka, autora uniwersyteckiego opracowania ‚Creolica’: ‚Sposób tworzenia liczby mnogiej rzeczownika (w jamajskim patois) jest zmienny i złożony; to nie jest jedynie kwestia zmiany kodu językowego czy mieszania dialektu’.

 Wymiennie, można stosować wszystkie formy.

 Najlepiej przyjrzyjmy się przykładom.

  1. LICZBA MNOGA = POJEDYNCZA & LICZBA POJEDYNCZA = MNOGA

Patois:      J.angielski:      J.polski:

teet             tooth                  ząb

teet             teeth                  zęby

teet dem     teeth                 zęby

1a) Me teet a (h)ot me. (mi tita at mi) – [I have a toothache.] – Ząb mnie boli/ zęby mnie bolą.

1b) Di police dem shoot di gunmen. (di polis dem szut di gonmen) – Policja (w sensie siły policyjne) zastrzeliła bandytów.

1c) Di bway, im (h)av nuff gyal. (di błaj, im aw nof gjal) [The guy has a lot of girls/girlfriends] – gościu ma dużo dziewczyn.

  1. RZECZOWNIK + S

Patois:      J. angielski:      J. polski:

friends/      friends                przyjaciele

criminals   criminals            bandyci/opryszki

2a) ‚Me and me friends nah war fi nuh (h)ennessy’. – Khago (mi en mi frendz nah war fi na enesy) – [My friends and I do not quarrell over Hennessy] – Nie kłócimy się o hennessy.

2b) Yow, gi me me slippas! [ Hey, give me my slippers!] – (od)daj mi moje klapki!

2c) A bare criminals live up deh. (a bjer kriminals liw op de) – [pure criminals live there] – sami bandyci tam mieszkają

  1. RZECZOWNIK + DEM

Patois:                    J. angielski:      J. polski:

friend/fren dem      friends                 przyjaciele

pickney dem         children               dzieci

gyal dem                girls                     dziewczyny

man dem                 men                     mężczyźni

bwai dem                boys                    chłopcy

1. ‚Me nah sell out me fren dem‚. – Khago

2. Tek di foot dem outa di chair. (tek di fut dem ałta di czer) [ Take your feet off the chair.] – zabierz nogi z krzesła.

3. Me a tell yuh, di bwai dem a wicked. (mi a tel ju, di błaj dem a łikid) [ I’m telling you, these guys are wicked.] – Mówię ci, ci goście są niesamowici.

Przykład rzadziej występującego ‚dem’ przed rzeczownikiem:

1. Yuh see dem pickney? (ja si dem pikny) – [Have you seen the children?] – Widziałeś dzieci?

  1. PODWÓJNA LICZBA MNOGA

Często w użyciu są wyrazy z podwójną liczbą mnogą (coś jak zangielszczenie naszych pierogów, które w efekcie daje – ‚pierogis’). Co mam przez to na myśli? Dwie rzeczy.

a) Dodanie indykatora liczby mnogiej ‚dem’ do wyrazu, który już sam w sobie jest w liczbie mnogiej, bądź jest tzw. rzeczownikiem zbiorowym.

Przykłady:

  • teet dem

  • police dem

  • people dem (piipl dem)

b) Utworzenie liczby mnogiej rzeczownika przez dodanie końcówki -s a następnie dodanie indykatora ‚dem’ po rzeczowniku.

Przykłady:

  • books dem

  • notes dem

 Użycie w zdaniach:

 4a) Cum outa di people dem yard! (kum ałta di pipl dem jaad) – [Leave the people’s yard.] – Wyjdź z ich podwórka.

4b) Weh yuh put di books dem? (a łe ja do łit di buks dem) – [Where have you put the books?] – Gdzie położyłe/aś książki?

4c) Waaaii, me (h)afi pull out all a me teet dem, waaaiii. (łaaaj, mi afi pul aal a mi tiit dem, łaaaj)

[Ouch, I have to have all of my teeth pulled out.] – O rany, muszę wyrwać wszystkie zęby.

Ciekawostka:

(patois)

L.poj.      L.mn

man         man dem

gunman  gunmen

Kwestia rzeczownika i liczby mnogiej idealnie obrazuje ‚językowy klimat’ Jamajki. Obowiązuje standardowy jamajski angielski, z:

  • typowym dla wyspy akcentem i wymową,

  • ortografią typową dla odmiany brytyjskiej

  • mocnymi naleciałościami słownictwa odmiany amerykańskiej (np. ‚elevator’ zamiast ‚lift’, ‚line’ zamiast ‚queue’)

W sytuacjach nieformalnych, i nie tylko, używa się wszechobecnego Patois.

Powszechnym jest mieszanie angielskiego i Patois; doskonałym przykładem na to jest piosenka Khago ‚Me nah sell out me friend dem’:

Reklamy

Responses

  1. Jeszcze nie ogarniam, ale przeczytam jeszcze z 20 razy i może będzie dobrze 🙂 Gdzie można znaleźć to opracowanie Petera L. Patricka?

    • 🙂
      Creolice wyszperałam kiedyś na internecie; to opracowanie lingwistyczne więc nie jest to lektura łatwa do strawienia.
      Prześlę mailem.

  2. Przypomniał mi się przykład z utworu Vybza Kartela: ‚we rock dem shades to the limit’… dem shades


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

Kategorie

%d blogerów lubi to: