Napisane przez: annajamaica | Wrzesień 14, 2012

Jamajski Język, lekcja nr4. Pisownia.

Przez kraj ostatnio przetacza się dyskusja na temat: Czy uczynić Jamajkę krajem dwujęzycznym, tzn. zrównać w prawach z angielskim, powszechnie używane patois.
Jakoś dziwnie owe telewizyjno-prasowe dyskusje zbiegły się w czasie z ogłoszeniem wyników jamajskich matur ( kiedyśtam w wakacje). Łatwo się domyśleć po moich słowach, że nie wypadły najlepiej.

Klęski na froncie lingwistycznym dopełnia porażka matematyczna. Zaczęły mnożyć się pytania, oskarżenia, pouczenia. Winą obarcza się niewłaściwe metody nauczania oraz – (w przypadku języka na którym się skupię) – powszechność jamajskiego patois, zarówno w mowie potocznej jak i coraz częściej w mediach.
Najłatwiejszym rozwiązaniem i usprawiedliwieniem nieumiejętności poprawnego posługiwania się językiem angielskim miałoby właśnie być uznanie jamajskiego patois za oficjalny język.
Łatwo się mówi.

Póki co, patois, wraz z innymi dialektami/językami Karaibów, jest wykładany i omawiany na lingwistyce na Uniwersytecie Indii Zachodnich.

Mój, wkrótce 6-letni siostrzeniec, w ubiegłym roku szkolnym miał nawet zajęcia z patois. Muszę go, albo jego mamę, bardziej przycisnąć i dowiedzieć się jak te lekcje wyglądały.
Mały rozumie patois, ale na razie mówi tylko po angielsku. Czasem coś wtrąci, co brzmi jak patois. Potrafi bezbłędnie przetłumaczyć na angielski to co usłyszy w patois.

Nieoficjalny język Jamajki bywa określany jako, no własnie – język, ale też dialekt i patois.

Krótkie ogólne definicje:
1. Język
Oficjalnie uznany przez państwo.
Jest rozpowszechniony jako język administracji państwowej i instrukcji w szkołach, edukacji. Jest skodyfikowany, zapisany, popularyzowany przez literaturę.

2. Dialekt
Często traktowany jako gorsza wersja języka standardowego; czasem nosi piętno klasowości, będąc używanym przez klasy niższe, jak się ogólnie przyjmuje.
Raczej nieskodyfikowany, czyli istniejący w formie przekazu ustnego.

Przyjmuje się, że jeśli osoby posługujące się językiem standardowym są w stanie zrozumieć osoby posługujące się dialektem, to potwierdza to, że dialekt jest odmianą języka standardowego, a nie odrębnym samodzielnym językiem.
W przypadku jamajskiego patois, bardzo często osoby – mam na myśli obcokrajowców, dla których język angielski jest językiem ojczystym, twierdzą że nie rozumieją Jamajczyków mówiących szybko w lokalnym …no właśnie…dialekcie?
Skoro nie ma  wzajemnego zrozumienia, to wg. definicji sugerowałoby, iż jamajski patois jest…językiem?

3. Patois
To wyraz pochodzenia francuskiego, który oznacza odmianę języka w wersji mówionej, bez zapisu.

I tutaj tkwi chyba przyczyna jamajskiego językowego problemu, brak formy pisanej. Przez lata jamajski język funkcjonował w formie ustnej komunikacji. Nie istniał żaden urząd, który opracowałby oficjalne zasady pisowni.
Obecnie panuje dowolność ortografii. Nie ma wytycznych, pisze się więc głównie fonetycznie, czyli tak, by oddać dźwięk danego wyrazu ( to z kolei źródło problemów w wypowiedziach pisemnych w języku angielskim).
Wielokrotnie spotkałam się z kilkoma wersjami zapisu jamajskiej wersji wyrazu ‘little’: likkle, likkl, lickle, czy też wyrazu ‘can’t: cyaan, kyaan, kyaahn. A to tylko dwa przykłady, kropla w morzu.

Przepraszam, wersja oficjalna jamajskiej ortografii jest. Została opracowana przez dział językowy Uniwersytetu Indii Zachodnich. Ale najwyraźniej ogół populacji nie jest zaznajomiony z tym, jak powinien pisać w patois, więc nadal pisze się jak pasuje, byle oddawało dźwięk.
Uniwersytecki dokument z zasadami zapisu pochodzi z 2001 roku.

Oto zasady pisowni jamajskiego patois na podstawie opracowania Uniwersytetu Indii Zachodnich (UWI):

ZAPIS  SAMOGŁOSEK

Występuje 5 krótkich samogłosek:

Samogłoska:    Jamajski Wyraz:    Angielski odpowiednik:    Polskie tłumaczenie:

i                            sik                              sick                                         chory
e                           bel                              bell                                         dzwon
a                           ban                             band                                       kapela
o                           kot                             cut                                           ciąć
u                           kuk                            cook                                        gotować
Występują 3 długie samogłoski:

Samogłoska :    Jamajski Wyraz:    Angielski odpowiednik:    Polskie tłumaczenie:

ii                           tii                                tea                                           herbata
aa                         baal                             ball                                         piłka
uu                        shuut                           shoot                                      strzelać
Występują 4 podwójne samogłoski (tzw. dyftongi):

Samogłoska:    Jamajski Wyraz:    Angielski odpowiednik:    Polskie tłumaczenie:

ie                         kiek                             cake                                       ciasto
uo                        gruo                            grow                                      rosnąć
ai                         bait                              bite                                        (u)gryźć
ou                        kou                              cow                                         krowa
Nazalizację, czy też nosowość oddaje w zapisie następująca kombinacja liter: hn
Przykład:
hn – kyaahn = can’t

Dokument uniwersytecki podaje jeszcze jeden ciekawy przykład. Bardzo często na końcu jamajskich zdań słychać długie i, to chyba dla położenia nacisku na poprzedzającą iii treść zdania. To sposób na upust pewnych emocji mówiącego.

He is foolish, isn’t he?  – Im fuul iihn?   – głupi jest, co nie?

Przyznam, że ja nosowości się w tym nie dosłyszałam nigdy. Słyszę zawsze poprostu iiii.
Powyższy przykład częściej możnaby usłyszeć z elizją, czyli połączeniem dźwięków: Im fuulii?


ZAPIS  SPÓŁGŁOSEK

Występują 22 spółgłoski, z czego 18 to spółgłoski pojedyncze a 4 to spółgłoski podwójne.

Spółgłoska:    Jamajski Wyraz:    Angielski odpowiednik:    Polskie tłumaczenie:

b                        biek                            bake                                        piec
d                        daag                           dog                                          pies
ch (cz)              choch (czocz)            church                                    kościół
f                         fuud                             food                                        jedzenie
g                        guot                             goat                                        koza
h *
j (dż)                 joj (dżodż)                 judge                                       sędzia
k                        kait                             kite                                           latawiec
l                         liin                              lean                                          szczupły
m                       man                            man                                         mężczyzna, człowiek
n                        nais                             nice                                          miły, przyjemny
ng                      sing                            sing                                           śpiewać
p                        piil                              peel                                           obierać
r                        ron                                run                                            biegać
s                        sik                                sick                                           chory
sh (sz)              shout                            shout                                        krzyczeć
t                        tuu                                two                                            2
v                       vuot                              vote                                          głosować
w                      wail                               wild                                          dziki
y                       yong                             young                                       młody
z                       zuu                                zoo
zh (ż)               vorzhan                        version                                     wersja
* specyfikę ‘h’ omówiłam na lekcji nr2 o wymowie.

Ciekawy artykuł nt. patois pojawił się w BBC, po tym jak agencje informacyjne obiegła wieść, że przetłumaczono Biblię na patois 🙂 :
http://www.bbc.co.uk/news/magazine-16285462

A oto zdjęcie menu i cennika w niedawno uruchomionej pijalni soków w Devon House:

Reklamy

Responses

  1. Czy gdzieś można znaleźć „zasady pisowni jamajskiego patois na podstawie opracowania Uniwersytetu Indii Zachodnich (UWI)” Czy jest gdzieś oryginalnie opublikowany w całości? Albo jakieś inne dokumenty dotyczące jamajskiego patois?

  2. Hej Aniu!
    Czy to nie jest trochę tak, że w Patios każdy piszę jak chcę? Szczerzę mówiąc spotkałem się z różną pisownią choćby tego:
    ang Patios Patios

    Cook Cuk Kuk

    Can’t kyaahn Cyaan

    Me Mi Mii

    Pozdrawiam! 🙂

    • Witam,

      Ja tez z roznymi wersjami sie spotykalam, a to dlatego, ze jamajskie patois to glownie jezyk mowiony. Nie ma standardow pisowni ( jak w innych jezykach, ortografia itd), dlatego najczesciej zapis patois to zapis fonetyczny.

      Podany zestaw pisowni wg. UWI to proba ustandardyzowania jamajskiego patois.


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

Kategorie

%d blogerów lubi to: