Napisane przez: annajamaica | Lipiec 4, 2012

Jamajski Język – lekcja nr 3. Zaimki.

Koniec żartów. Czas zabrać się za gramatykę. Przynajmniej za jej podstawy.
Rozumiejąc pewne mechanizmy można samemu pokusić się o tworzenie, na ich bazie, zdań.
Gramatyczne zagadnienia prezentuję w sposób zwięzły (trochę jak repetytorium), mając na myśli odbiorcę, który zetknął się z gramatyką języka angielskiego. Sądzę, że znając choćby w małym stopniu język angielski, łatwiej będzie zrozumieć i przyswoić sobie pewne struktury w Patois. Myślę, że posługujący się językiem angielskim zauważą jaki praktyczny i prosty w zasady jest patois.

Należy jednak pamiętać, że Patois w dużej mierze zależne jest od kontekstu. Z kontekstu rozumie się o kim, o czym i o jakim gramtycznym czasie mowa.

Zacznę od zaimków.
Najpierw od zaimków osobowych (Personal Pronouns), czyli słów takich jak: ja, ty itd.
Zaimki towarzyszą czasownikom.

LICZBA  POJEDYNCZA

           LICZBA MNOGA


j.angielski   patois j.polski    j.angielski   patois j.polski
I mi / I ja we wi my
you yuh * ty you uno * wy
he (h)im on they dem oni / one
she shi ona
it i’ / it / (h)it ono / to

* wymowa:
yuh – ja
uno – unu

Przykłady:
1.
j. angielski: I want to go home.
patois: Mi waan go home. [ mi łaan go hłom]
j. polski: (ja) Chcę iść do domu.

2.
j.angielski: When are they coming?
patois: When dem a come? [ łen dem a kom? ]
j.polski: Kiedy oni przyjdą?

3.
j.angielski: You need to go away.
patois: Uno need fi gweh. [ unu niid fi głe ]
j.polski: (wy) Musicie odejść.

ZAIMKI WSKAZUJĄCE:
(Demonstrative Pronouns)

LICZBA  POJEDYNCZA

              LICZBA  MNOGA


j.angielski patois j.polski   j.angielsk  i patois j.polski
this dis to these dem yah to tam / te
that dat tamto those dem deh tamto tam/tamte

yah – tutaj
deh – tam
Powyższe wyrazy, czyli ‘yah i deh’ można również dodać do zaimków wskazujących w liczbie pojedynczej.
Przykłady:
1.
j.angielski: This is a fast car.
patois: Dis (yah) a faaaas car. [ dis (ja) a faaaas kjar ]
j.polski: Tojest szybki samochód.

2.
j.angielski: That is a nice house.
patois: Dat a nice house.  [ dat a najs hołs ]
j.polski: Tam to / tamten to jest ładny dom.

Zdania z zaimkami wskazującymi w liczbie mnogiej nie brzmiałyby naturalnie.
Na przykład:
j.angielski: These are rude children.
j.polski: To(te tutaj) niegrzeczne dzieci.
patois: Dem yah a rude pickney dem. [ dem ja a rud pikny dem ]
Lepiej brzmi tak skonstruowane zdanie:  ‘Dem pickney y’a rude’

Z zasadami więc trzeba trochę uważać, bo sztywno stosując się do nich, nie zawsze będziemy brzmieć naturalnie.

ZAIMKI OSOBOWE W FUNKCJI DOPEŁNIENIA (Objective Pronouns)
Czyli te, które odpowiadają polskim zaimkom w różnych przypadkach, jak: mnie, mi, mną, jemu, tobie itd.

W Patois…to te same zaimki osobowe za wyjątkiem jednego. Odsyłam tu do pierwszej tabeli.
Używając fachowej terminologii, to zaimek w trzeciej osobie liczby pojedynczej: (h)er, odpowiadający polskiemu: niej, jej. Jeśli chodzi o zaimek ‘(h)er’. ‘H’ w nawiasie oznacza, że czasem jest nieme, a czasem się je wymawia. Bywa też, że zamiast zaimka w dopełnieniu ‘(h)er’, używa się zaimka osobowego ‘shi’ w tym samym znaczeniu.
Poniższy przykład wspomnianego zastosowania zaimka ‘(h)er’ i ‘shi’, wyda się logiczny polskiemu rozmówcy:
j.angielski: Make her do it !
j. polski: Niech ona to zrobi !
patois 1: Mek (h)er dweet ! [ mek ar dłit ]
patois 2: Mek shi dweet ! [ mek szi dłit ]

*wymowa: (h)er – ar
Przykłady:
1.
j.angielski: I’m telling you.
patois: Mi a tell yuh. [ mi a tel ja ]
j.polski: Mówię ci.
2.
j. angielski: Give it to mommy.
patois: Gi i’ to mommy. [ gi i tu mommi ]
j.polski:  Daj to mamie.

ZAIMKI DZIERŻAWCZE ( Possessive Pronouns)
Czyli te wyrażające posiadanie. Ponownie odsyłam do pierwszej tabeli. Przed zaimkiem osobowym wystarczy dodać przyimek ilustrujący posiadanie, jakim jest ‘fi’. Mamy zatem:

LICZBA  POJEDYNCZA

      LICZBA  MNOGA


j.angielski patois j.polski j.angielski   patois  j.polski
mine fi mi mój ours fi wi nasz
yours fi yuh twój yours fi uno wasz
his
hers
its
fi im
fi er
jego
jej
theirs fi dem ich

Przykłady:
1.
j.angielski: This station is ours.
patois: A fi wi station dis. [ a fi łi stejszon dys ]
j.polski: Ta stacja jest nasza.
2.
j.angielski: The brown stew chicken is mine.
patois: Di brown stu chicken a fi mi. [ di brołn stu cziken a fy mi ]
j.polski: Duszony kurczak jest mój.
Ciekawostka

fi im – może funkcjonować także zamiennie z fi er, chociaż chyba takie użycie jest coraz rzadsze.

Gdy pierwszy i jedyny raz usłyszałam ‘fi im’ gdzie mowa była o kobiecie, jakoś mi to brzmiało dziwnie. Pomyślałam, że rozmówca poprostu się pomylił. Tym kimś był jeden z moich kolegów z hotelowej pracy. Zdziwiona zapytałam: ‘Adrian, ty przecież mówisz o swojej żonie, dlaczego używasz ‘fi im’, kiedy chyba powinno być...’fi er’?
Adrian się zdziwił, bo przecież tak się mówi, a inni koledzy zaczęli sobie z niego żartować, że niby poprawnie mówić nie umie’.
A usłyszałam takie oto wyrażenie: ‘ a fi im phone’ [ a fi im fłon] – It is her phone- to jest jej telefon.
fi im funkcjonuje tu jako przymiotnik dzierżawczy, a o przymiotnikach opowiemy sobie na innej lekcji.

ZAIMKI ZWROTNE (Reflexive Pronouns)

LICZBA  POJEDYNCZA

        LICZBA  MNOGA

j.angielski patois j.polski  j.angielski patois j.polski
myself miself się, siebie, sobie ourselves wiself się,
yourself yuhself się, ciebie, tobie yourselves unoself się
himself, itself
herself
arself się, themselves demself się
Siebie nawzajem, wzajemnie:
j.angielski: each other
patois: one anada [ łan enada ]
Przykłady:
1.
j.angielski: Respect each other !
patois: Respeck one anada
j.polski: Szanujcie się nawzajem !

2.
j.angielski: Don’t worry yourself.
patois: noh worry yuhself, mon. [ no łory jaself, mon]
j.polski: Nie martw się.
3.
j.angielski: They embarrassed themselves.
patois: Dem did embarrass demself. [ dem did embaras demself ]
j.polski: Narobili sobie wstydu.
Przy tym utworze można poćwiczyć ‚dem’ i ‚wi’ 🙂
Reklamy

Responses

  1. jej… bardzo ciekawa lektura:) prosiłabym wiecej informacji o jezyku:))

  2. Mam pytanie. Często w utworach reggae można usłyszeć słowa „Bun dong”
    o ile łatwo się domyślić że bun to po prostu burn, to nie wiem co oznacza słowo dong. Czy ktoś mógłby szybko wytłumaczyć?

    • Zgadza się, ‚bun’ pochodzi od angielskiego burn.

      ‚dong’ – znaczy down

      czyli: bun dong = burn down

    • Jak się czyta fi?

  3. Naprawdę znakomity blog, Jestem wniebowzięty, tym bardziej, że nie łatwo o jakąkolwiek dobrą publikacje w kwestii patois. A przy okazji, mam też pytanie. Co oznaczają wyrazy: sekkle oraz sokkle, bądź też formuła, sekkle and go sokkle?

    pozdrawiam!

    • 🙂 Dzięki.

      sekkle – settle
      (w patois wymawia się ‚k’ tam gdzie w angielskim jest ‚t’)

      co do ‚go sokkle’ – może zapodaj kontekst albo zdanie, bo nic mi ta fraza nie mówi

      (jedyne co przyszło mi do głowy, gdy zobaczyłam go sokkle to przekleństwo, w którym użyte jest go. Uwaga, będzie brzydko teraz: go suck yuh mumma)


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

Kategorie

%d blogerów lubi to: